Mózg wraz ze swoją siecią nerwowych rozgałęzień tworzy niezwykle ważny system ludzkiego organizmu. Joga również i tutaj może zaoferować specjalnie opracowane procedury służące poprawie skuteczności naszego funkcjonowania. System ten tworzą zarówno mózg oraz rdzeń kręgowych wraz z jego licznymi odgałęzieniami, jak i liczne gangliony, sploty nerwowe oraz nerwy obwodowe. Poznaliśmy już wcześniej korzyści, jakie przynieść może praktyka technik jogi i medytacji dla pracy mózgu. Pomaga ona formować nowe połączenia nerwowe oraz zmniejszać zaburzenia w przewodzeniu impulsów nerwowych. Techniki Raja Jogi oddziałują na mózg i zmieniają go (parinama) w narząd sprawniejszy i wydajniejszy. Praktykujący Hatha Jogę, stosując techniki tj. pranajama czy viparitakarani (pozycję odwrócone) oraz niektóre mudry, utrzymują swoje mózgi w dobrym zdrowiu. Dwoma pozycjami, które, jak możecie sobie wyobrazić, posiadają bardzo korzystny wpływ na pracę mózgu, są pozycje odwrócone, czyli Sirsasana oraz Sarvangasana.
            Wiele osób, rozpoczynając praktykę stania na głowie, odczuwa wypieki na twarzy oraz znaczny wzrost ciśnienia tętniczego w okolicach twarzy i czaszki. Po krótkim okresie regularnej praktyki organizm dostosowuje się do wymogów nowego ćwiczenia i automatycznie reguluje przepływ krwi. Nawet wtedy jednak, przy regularnej praktyce przez określony czas, obieg krwi w mózgu poprawia się znacząco, ponieważ naczynia krwionośne nie mają zdolności obkurczania się i nie zwężają się, tak jak te poniżej serca. Jest to dla mózgu bardzo odświeżające i zazwyczaj towarzyszy temu uczucie wewnętrznego oczyszczenia. Równie istotnym czynnikiem towarzyszącym praktyce pozycji odwróconych jest to, że płyn mózgowo-rdzeniowy - przejrzysta i bezbarwna ciecz otaczająca mózg i rdzeń kręgowy - przesącza się ku dołowi i gromadzi w górnej części mózgu, przedostaje do komór i niewielkich przestrzeni w mózgu i pomaga odżywić komórki mózgu. Trzecia komora mózgu prowadzi do niewielkiej przestrzeni stykającej się z tylną częścią przysadki mózgowej. Ciśnienie, jakie wywiera płyn mózgowo-rdzeniowy w trakcie wykonywania stania na głowie, pomaga gruczołowi wydzielać do niego większą ilość hormonów, co z kolei, jak się powszechnie uważa, stymuluje współczulny system nerwowy. Tak więc osoby, które mają problemy z prawidłowym funkcjonowaniem współczulnego systemu nerwowego, mogą odnieść znaczne korzyści z intensywnej praktyki stania na głowie. Słaba wydajność współczulnego systemu nerwowego stanowi, jak się uważa, jedną z przyczyn takich dolegliwości jak astma oskrzelowa. Tak więc ćwiczenie to, pobudzając działanie współczulnego systemu nerwowego, może znacząco wspomóc w leczeniu takich zaburzeń, jak wspomniana już astma oskrzelowa, jej "kuzyn" - egzema czy też "daleki krewny" - epilepsja.
            Działanie Sarvangasany jest podobne do stania na głowie, są jednak pewne istotne różnice. W tym ćwiczeniu na podłodze oparta jest nie "korona", lecz część potyliczna czaszki, zaś płyn mózgowo-rdzeniowy zbiera się w części środkowej i tylnej mózgu, włączając w to rdzeń przedłużony. Obszary te są bardzo dobrze pobudzane przy regularnej i długiej praktyce stania na barkach. Uważa się, iż świetnie stymulowane są również w Sravangasanie jądra komórek nerwu błędnego (nervus vagus). W ten sposób aktywowany jest układ nerwowy przywspółczulny. Sprzyja to zmniejszeniu objawów nerwowości i bezsenności. Mój Guru twierdził również, iż regularna praktyka wpływa też korzystnie na funkcje rozrodcze. Tak więc rozsądna kombinacja stania na głowie i stania na barkach może pomóc przywrócić zdrową równowagę pomiędzy funkcjami obu odgałęzień systemu nerwowego autonomicznego (współczulnego i przywspółczulnego).
            Szczególnym celem praktyki jogi jest zachowanie integralności kręgosłupa. Średnia długość kolumny kręgosłupa wynosi 45 cm u mężczyzny i 43 cm u kobiety. Część kostna kolumny kręgosłupa otacza i chroni stosunkowo krótszy rdzeń kręgowy. Rdzeń kręgowy znajduje się wewnątrz kanału rdzenia kręgowego o średnicy mniej więcej kciuka. Nerwy kręgosłupowe rozchodzą się na obie strony kręgosłupa poprzez otwory zwane otworami nerwowymi, a następnie idą dalej, łączą się z nerwami systemu autonomicznego i dochodzą do różnych narządów wewnętrznych. Najdrobniejsze przemieszczenie kręgów kręgosłupa powoduje chroniczne i dolegliwe bóle. Wysiłek ćwiczeń jogi ukierunkowany jest w znacznym stopniu na zachowanie prawidłowej pozycji i mobilności kolumny kręgosłupa. Rozchodzące się włókna nerwowe należą zarówno do centralnego, jak i autonomicznego układu nerwowego. Gdy, w wyniku najdrobniejszego choćby przemieszczenia między kośćmi kręgów, pojawia się nacisk na nerwy, objawia się on bólem, który uniemożliwia prawidłowy przepływ impulsów między mózgiem, rdzeniem kręgowym oraz różnymi narządami wewnętrznymi i mięśniami. Można by to przyrównać do "szumu" w słuchawce telefonu. W takich przypadkach sygnały wysyłane do narządów są zagłuszane, zaś mózg i rdzeń kręgowy nie otrzymują prawidłowej informacji zwrotnej, co prowadzi do zmniejszeni wydajności funkcjonalnej narządów wewnętrznych. Tak więc jogini dbają w sposób szczególny o kręgosłup i o to, by był on odpowiednio wyćwiczony, mobilny i gibki. Ćwiczenia są opracowane w taki sposób, aby zapobiec uciskaniu nerwów przez kręgi, poprzez utrzymywanie odpowiednich przestrzeni międzykręgowych. Ponadto ćwiczenia te poprawiają krążenie krwi oraz CFS, co pomaga lepiej odżywić nerwy kręgosłupowe. Prowadzą one również do wzmocnienia mięśni pleców, tak że kręgosłup ma dzięki nim zapewnione znacznie lepsze wsparcie. Efekt ten, jak wskazuje sama nazwa ćwiczenia, zapewnia również praktyka Paschimottanasany (rozciąganie tyłu ciała).
            Ruchy sprzyjające ćwiczeniu kręgosłupa obejmują: skłony do boku, skłony do przodu, uwypuklanie i wygięcia pleców oraz oczywiście skręty. Można te ruchy stosować w różnych pozycjach, jak to zazwyczaj ma miejsce w systemie Vinyasa krama. Jednymi z prostszych sekwencji, które pomogą zrealizować te cele są hasta vinyasa (vinyasy ramion) oraz ćwiczenia klatki piersiowej w Tadasanie, obejmujące wszystkie ww. ruchy. (Patrz: Complete Book of Vinyasa Yoga, rozdział nt. Tadasany). Rozciąganie kręgosłupa będzie bardziej intensywne, jeśli ktoś praktykuje różne vinyasy w pozycjach odwróconych, jak Sarvangasana czy Sirsasana.
            Obszar piersiowy kolumny kręgosłupa nie porusza się, kiedy wykonujemy ruchy ramionami lub wszelkie inne ruchy, ponieważ klatka piersiowa tworzy sztywną jednostkę, która porusza się w górę i w dół jako całość. Krążki międzykręgowe w obszarze kręgosłupa piersiowego są o wiele cieńsze, niż ich odpowiedniki w odcinkach lędźwiowym i szyjnym. W wyniku tego, ruch pomiędzy poszczególnymi kręgami odcinka piersiowego jest generalnie znacznie mniejszy. Jogini odkryli unikalny sposób rozciągania kręgosłupa piersiowego. Jest to możliwe, jeżeli wszystkim ruchom, jakie wykonujemy w ćwiczeniach, towarzyszy głębokie oddychanie, w szczególności zaś głębokie wdechy. Kiedy wykonujemy głębokie wdechy, klatka piersiowa rozciąga się zarówno bocznie, jak również od przodu do tyłu oraz z góry na dół, co pomaga rozciągnąć kręgosłup piersiowy w linii pionowej i zachować odpowiednią przestrzeń międzykręgową, dla lepszej mobilności kręgosłupa oraz swobody nerwów. Tak więc metoda wykonywania asan Vinyasa krama z zachowaniem głębokiego oddychania posiada tę jeszcze, dodatkową zaletę. Tutaj również uczciwa praktyka pranajamy, zwłaszcza Nadi Sodhana (oczyszczającej nerwy) z zastosowaniem lekkiej, eleganckiej i bezpiecznej Jalandhara-bandhy będzie również dla kolumny kręgosłupa bardzo korzystna. Głęboki wdech pranajamiczny oraz długo utrzymywane (w stosunku: wdech, zatrzymanie, wydech odp. 1:4:2) zatrzymanie oddechu po wdechu (antara kumbakha) wywiera wpływ bezpośrednio korzystny na nerwy wewnątrz kręgosłupa. Tak więc, po wykonaniu głębokiego wdechu, wstrzymujcie oddech, rozciągając kręgosłup - sam oddech będzie oddziaływał wewnętrznie wyciągająco na kręgosłup piersiowy.

            Mój Guru Sri Krishnamacharya określiłby jogę jako sarvanga sadhana lub metodę, która zapewnia odpowiednie ćwiczenie całemu ciału, nie tylko mięśniom szkieletowym. Jogini zapewniają, iż dotrzeć można do każdej części ciała i każdą z tych części wyleczyć. Dlatego możemy przyjrzeć się tutaj pewnym aspektom wpływu praktyki jogi na pracę serca. Jednym z poglądów, które silnie akcentował mój Guru, było to, że serca nie należy przeciążać; nawet gdy wykonujecie takie jogiczne praktyki jak asany, tętno nie powinno wzrastać wyraźnie, co znacznie różni się od filozofii "ćwiczeń aerobowych". Istnieje również inny tego aspekt. W ciele znajduje się sześć koshas lub powłok, które przynależą do sześciu ważnych narządów wewnętrznych. Serce otoczone jest hrudaya kosa lub workiem osierdziowym, który znajduje się w jamie klatki piersiowej i odpowiada za przepompowywanie krwi (rakta-sanchara) do wszystkich narządów oczyszczających, jak nerki, płuca, etc., jak również do wszystkich tkanek ciała. Jest ono otoczone podwójną ścianką zwaną osierdziem, która umożliwia sercu płynne poruszanie się wewnątrz jamy klatki piersiowej. Ten organ zbudowany z tkanki mięśniowej jest przyczepiony do ścian jamy klatki piersiowej, również zbudowanych z tkanki mięśniowej. Owe mięśnie, ze względu na naszą pozycję wyprostowaną, mają tendencję do opadania z czasem pod wpływem działania siły grawitacji, mimo to, iż posiadają mocne oparcie. To opadanie hrudaya kosa ma zdaniem joginów osłabiający wpływ na serce - które staje się coraz mniej wydajne ze względu na powolne przemieszczanie się narządu w kierunku ku dołowi, względem jego prawidłowej pozycji. Owa hipoteza "opadania serca" przykuwa od dawna uwagę joginów. Tak więc w niniejszym artykule zajmiemy się tym, jakie praktyki uskuteczniali jogini dawniej, by: 1. Wspomóc serce w jego roli pompowania krwi oraz 2. Skorygować stopniowe zmniejszanie jego wydajności spowodowane fizycznym osuwaniem się serca, choć nieznacznym, oraz zmniejszaniem jego elastyczności.
            Rakta sanchara czyli cyrkulacja krwi dzieli się na dwie części. Pierwsza z nich to powrót krwi żylnej do serca, tak że serce może następnie przepompować ją do różnych części ciała, włączając w to narządy oczyszczające, jak płuca (svasa kosa) oraz nerki. Cała krew, która trafia do różnych mięśni i tkanek, musi później wrócić do serca. Mięśnie, zwłaszcza zaś mięśnie szkieletowe pozostają przez cały czas w stanie częściowego skurczu, tak by mogły utrzymać swój tonus. Ten nieznaczny skurcz pomaga wycisnąć "zużytą" krew z mięśni z powrotem do systemu żylnego. Żyły posiadają specjalne zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi i umożliwiają przepompowywanie jej w górę do serca. Mięśnie szkieletowe, zarówno prostowniki, jak i zginacze utrzymywane są w warunkach normalnego unerwienia w stanie spoczynku, w ciągłym napięciu. Tak więc nawet "leń kanapowy" jest w stanie zapewnić sobie odpowiednią cyrkulację krwi, dzięki owemu zjawisku "pompy mięśniowej", chociaż tego rodzaju cyrkulacja nie jest zbyt wydajna. Jeśli powrót krwi żylnej do serca jest zbyt skąpy lub jest poniżej normy, serce będzie musiało wykonywać więcej uderzeń, by wypchnąć do mięśni tę samą ilość krwi w jednostce czasu. Jeśli owa "objętość uderzeniowa" wzrośnie, wtedy serce będzie w stanie pompować krew bardziej wydajnie. Będzie uderzać mniej razy, by przepompować tę samą ilość krwi. To, zdaniem joginów, pomoże zredukować obciążenie mięśnia sercowego. Uważa się to za stan pożądany.
            Istnieje kilka praktyk, które jogini wykonują w celu poprawienia powrotu krwi żylnej do serca. Ćwicząc vinyasy, jogini są w stanie wycisnąć większą ilość krwi z komórek. W metodzie Vinyasa Krama, dzięki dobrze przemyślanemu reżimowi vinyas i asan, możliwe jest ćwiczenie wszystkich mięśni, tkanek i komórek systemu mięśniowo-szkieletowego, wynikiem czego jest dokładniejsze oczyszczanie systemu. Zaś w miarę jak "odtleniona krew" jest wyciskana z tkanek, dostaje się do nich świeża, pożywna krew.
            Co równie istotne, a nawet bardziej znaczące, to wpływ, jaki posiada oddychanie na powrót krwi żylnej do serca. Kiedy wykonujemy wdech, robimy to, rozszerzając klatkę piersiową. Gdy rozszerzamy klatkę piersiową w trakcie wdechu, opuszcza się jednocześnie przepona oddechowa i tworzy się częściowa próżnia w jamie klatki piersiowej - istnieje bowiem znaczna różnica ciśnienia pomiędzy wnętrzem klatki piersiowej a atmosferą na zewnątrz ciała. Tak więc gdy rozszerza się klatka piersiowa, na skutek różnicy ciśnień powietrza wpada do płuc przez nos, tchawicę, etc. Zazwyczaj dzieje się to na przestrzeni kilku sekund czasu, po czym mimowolny wdech ulega zatrzymaniu i rozpoczyna się wydech, będący wynikiem rozluźnienia mięśni klatki piersiowej. W trakcie wydechu pewna ilość powietrza, powiedzmy około 500 ml z 5 litrów ogółu powietrza zawartego w klatce piersiowej, jest wypychana z płuc na zewnątrz. Tak wygląda normalne oddychanie. Dla naszej tutaj dyskusji istotny jest fakt, iż w momencie, w którym klatka piersiowa rozszerza się, powstała w wyniku tego częściowa próżnia wywiera również wpływ na serce, które umiejscowione jest w tej samej jamie klatki piersiowej. Krew, która powoli porusza się przez żyłę główną, jest zasysana przez ową częściową próżnię, czego efektem jest przyspieszenie przepływu krwi do komory serca. Jogini potrafią wykorzystać to zjawisko, zwane również efektem "pompy oddechowej". Ciśnienie ujemne w jamie klatki piersiowej zwiększa się jeszcze mocniej i wolniej poprzez rozszerzanie klatki piersiowej i jest utrzymywane przez dłuższy okres czasu na skutek zastosowania techniki zatrzymania powietrza kumbhaka. W trakcie długiego wdechu i zatrzymania oddechu efekt pompy ssącej zostaje wydłużony i powrót krwi żylnej do serca ulega przyspieszeniu. W taki sposób porządna sesja pranajamy wspomaga powrót krwi żylnej do serca.
            Tak więc metoda praktyki jogi Vinyasa Krama posiada jeszcze jedną, dodatkową zaletę. Wykonywanie dziesiątek powtórzeń vinyasy pomaga wycisnąć "niedobrą krew" z każdego mięśnia i ścięgna, zaś symultaniczne, zsynchronizowane, powolne, w specjalny sposób wykonane oddychanie pomaga zassać większą ilość krwi do serca. Podczas gdy vinyasy i asany pomagają wycisnąć krew z tkanek z powrotem do systemu, powolne i pogłębione wdechy, poprzez utrzymywanie ujemnego ciśnienia w jamie klatki piersiowej przez znacznie dłuższy okres czasu, wspomagają powrót krwi żylnej do serca. Dzięki temu z każdym swoim uderzeniem nasze serce jest w stanie przepompować zwiększoną ilość krwi, zwiększając w ten sposób objętość uderzeniową serca. W przeciągu około pół godziny czasu można wykonać około 100 vinyas, wliczając w to krótkie przerwy na odpoczynek, podczas których następuje znacząca poprawa krążenia krwi w całym systemie. Ta metoda jogi znacznie różni się od ćwiczeń aerobowych. W ćwiczeniach aerobowych - z jakimi mamy do czynienia w przypadku uprawiania samych tylko ćwiczeń jogi, bez jakiegokolwiek nawiązania do powolnego oddychania - krążenie krwi poprawia się, jednak na skutek szybszej pracy serca i płuc. Ta sama wielkość krążenia krwi osiągana jest poprzez zwiększenie ilości uderzeń serca, co zdaniem joginów jest niewydajne i obciąża serce. W dalszym ciągu ćwiczeń ciało produkuje zwiększoną ilość produktów odpadowych i większą ilość "niedobrej krwi" ze względu na znaczne przyspieszenie metabolizmu, podczas gdy w jodze, która obejmuje synchroniczne oddychanie, tak jak w metodzie Vinyasa Krama nauczanej przez Sri Krishnamachary'ę, przyspieszenie metabolizmu jest minimalne.
            Joga zajmuje się również krążeniem krwi do narządów wewnętrznych. Podczas gdy same asany wspomagają głównie mięśnie szkieletowe, jogini opracowali również specjalne metody, dzięki którym znaczna ilość mięśni i tkanek wewnątrz ciała również poddawana jest ćwiczeniu. Wynikiem tego jest wyciśnięcie i wpompowanie do systemu znacznej ilości krwi z mięśni i tkanek. Głębokie wdechy wykonywane w trakcie ćwiczeń pranajamy spychają przeponę oddechową w dół, wywierając w ten sposób korzystny nacisk na narządy brzucha i miednicy. Trochę bardziej zaawansowani adepci jogi wykonują również mula bandhę oraz niepełną uddiyana bandhę po wydechu (na wstrzymaniu oddechu), tak że nacisk na narządy wewnętrzne (narządy brzucha i miednicy) wytwarzany jest od góry, od spodu oraz od tyłu, dosłownie "wyciskając" większą ilość krwi z tych narządów i mięśni. Następnie po wydechu stosuje się mocniejsze bandhy, dzięki którym poddawane są ćwiczeniu, ściskane i masowane mięśnie i narządy wewnętrzne. W uddiyana bandhdzie, w trakcie wykonywania kumbhaki, zaawansowany adept jogi, taki jak mój Guru, potrafi wepchnąć przeponę oddechową dość głęboko w górę do jamy klatki piersiowej, wywierając w ten sposób zdrowe ciśnienie na mięśnie serca, aby wycisnąć krew nawet z tych mięśni, zapewniając sercu delikatny masaż i rozwijając w tym procesie elastyczność mięśni serca.
            Istnieje również inna, unikatowa praktyka, którą jogini stosują dla wzmocnienia powrotu krwi żylnej do serca. Chodzi o pozycje odwrócone, takie jak Stanie na Głowie, Stanie na Barkach oraz liczne vinyasy wykonywane w tych pozycjach. Serce jest ulokowane w ciele dość wysoko, prawie na 2/3 wysokości ciała lub nawet wyżej w normalnej, wyprostowanej pozycji. Podczas gdy pomaga to sercu przepompowywać krew bardziej wydajnie do 2/3 ciała poniżej, do trzewi i kończyn dolnych, sam powrót krwi żylnej do serca jest trochę utrudniony, ze względu na opór jaki stawia grawitacja. Tak więc pozycje odwrócone, takie jak Sarvangasana, pomagają spływać płynom, zwłaszcza zaś krwi, z kończyn dolnych, jak również narządów wewnętrznych. Efekt ten jest wzmacniany poprzez praktykę różnych vinyas w pozycjach odwróconych. Kombinacja vinyas w pozycjach odwróconych, synchronicznego oddechu oraz stosowania bandh pomaga powrócić większą ilość krwi do serca z mięśni i tkanek znajdujących się poniżej serca. Raz jeszcze ćwiczenia, takie jak Kapalabhati, Vanhi (Agni) Sara oraz bandhy wspomagają ten proces.
            Jak wspomnieliśmy wcześniej, inny pogląd silnie akcentowany przez mojego Guru dotyczy kwestii powolnego przemieszczania się lub opadania narządów wewnętrznych z ich oryginalnej pozycji. Stają się one w ten sposób mniej wydajne w dłuższym okresie czasu za sprawą utraty swojego tonusu (napięcia mięśniowego). Tonus mięśnia sercowego jest bardzo dobry w młodym wieku, jednak z czasem na skutek działania siły grawitacji mięśnie zaczynają opadać - tracą część swego tonusu i stają się mniej elastyczne, podobnie jak wszystkie pozostałe mięśnie. Tak więc jogini ponownie odwołali się do pozycji odwróconych lub viparita karani. Dla serca idealną pozycją jest Sarvangasana i w tej pozycji serce spoczywa delikatnie i miękko w górnej części jamy klatki piersiowej, dobrze wsparte i odprężone. Być może dla tego mówi się o Sarvangasanie jako o Sercu Asan. Dziesięć minut dziennie poświęconych na praktykę Sarvangasany z zastosowaniem bandh pomaga przywrócić sercu jego oryginalną pozycję lub nawet nieznacznie ją skorygować. Uważa się, iż praktyka pranajamy wykonana po tym ćwiczeniu pomaga znormalizować pozycję oraz zneutralizować jakiekolwiek nadmierne przesunięcia i korekty powstałe w trakcie wykonywania pozycji odwróconej. Głęboka uddiyana bandha oraz inne ćwiczenia brzuszno-miednicowe, jak Kapalabhati, Vahni Sara, etc., pomagają masować i wzmacniają mięśnie serca, tak że może ono przez cały czas pompować krew wydajnie do wszystkich części ciała.
            Jeśli serce danej osoby ćwiczącej jest w dobrej kondycji, dobrą praktyką wstępną może okazać się wykonanie najpierw ćwiczeń klatki piersiowej oraz mięśni wspomagających tułowia. Możecie wykorzystać ćwiczenia z rozdziału "Hastavinyasy w tadasanie" z mojej książki The Complete Book of Vinyasa Yoga. Pomagają one wyćwiczyć mięśnie wspomagające oddychanie oraz rozszerzyć w stopniu znacznym klatkę piersiową. Następnie wykonajcie tyle vinyas, ile będziecie w stanie, aby pobudzić całe ciało. Pozostańcie w Staniu na Barkach przez dobre dziesięć minut, wykonując również w tej pozycji różne vinyasy. Jeszcze lepszy efekt daje wykonanie przy okazji kilku minut Stania na Głowie. Poćwiczcie następnie pranajamę przez jakieś 10 minut, poprzedzoną Kapalabhati, z zastosowaniem bandh. Nastęnie 10 do 15 minut dobrej medytacji, tak by umysł odpoczął, a wraz z nim rozluźniły się mięśnie serca i klatki piersiowej. Możecie również na zakończenie śpiewać mantry wedyjskie lub laukika, tj. "Sahasranama", etc. lub czytać na głos teksty wedyjskie przez około 15-20 minut codziennie.
            ża się, że modlitwa jest bardzo wydajna. Istnieje wedyjska modlitwa skierowana do Boga pod postacią Słońca (uważanego za ucieleśnienie zdrowia), w szczególności korzystna dla funkcji serca:

"hrudogam mama surya harimaananca nasada"

"O Panie w Słońcu. Usuń bóle z mego serca i zielone plamki ze skóry mej" (powstałe na skutek nieprawidłowego oddychania i złego krążenia krwi)

            Po pewnym czasie spędzonym na wypoczynku rytm serca spowalnia samoczynnie. Idąc za radą mojego Guru, należy unikać ćwiczenia jogi jako zwykłego zestawu ćwiczeń aerobowych, ponieważ drastycznie zwiększa to rytm serca. W tekście Hatha Yoga Pradipika jego autor Swatmarama, cytując innego wielkiego jogina Gorkshanathę, wspomina o tym, iż jogin nie powinien wykonywać żadnych ćwiczeń siłowych (kaaya klesa) oraz że takowe wpływają niekorzystnie na całościowy postęp w praktyce jogi. Brahmananda, który jest autorem wspaniałego komentarza do tego tekstu, daje przykłady ćwiczeń uważanych za obciążające, których jogini powinni się wystrzegać. Daje konkretne przykłady, jak podnoszenie ciężarów oraz praktyka licznych powtórzeń cyklu Powitania Słońca (bahu suryanamaskara), ćwiczeń, które stanowią zbytnie obciążenie i których jogini powinni unikać. Mój nauczyciel powiedział również, iż jogin powinien być szczupły (krisa) i nie mieć nadwagi. Nadwaga powoduje dodatkowe obciążenie serca.
            Ćwiczenia aerobowe posiadają swój własny, korzystny wpływ - pomagają one wzmocnić system sercowo-naczyniowy. Pomimo to joga ćwiczona zgodnie z zasadami systemu Vinyasa Krama jest antytezą ćwiczeń aerobowych. Joga Oddechu w sposób celowy redukuje ilość oddechów na minutę, a w konsekwencji tego również i tętno, podczas gdy ćwiczenia aerobowe oraz "joga aerobowa" (jak powtarzanie 108 cykli Powitania Słońca), znacząco zwiększa tempo oddechu oraz tętno w trakcie ćwiczenia. Tego rodzaju ćwiczenia, chociaż zmniejszają gunę Radżasu, akcentują jednocześnie gunę Tamasu. Jednak Joga Oddechowa metodą Vinyasa Krama wykonywana powoli, z pełną synchronizacją oddechu, z następującymi po niej głębokimi ćwiczeniami pranajamy nie tylko zmniejsza gunę Rajasu, lecz również gunę Tamasu. Zmniejszenie udziału tych gun wpływa korzystnie na uspokojenie umysłu, zaś świeży, satwiczny i spokojniejszy umysł sprzyja zdrowemu funkcjonowaniu serca. Dlatego tez uważam, iż dobrą "Polityką Zdrowotną" mogłoby być zachęcanie młodzieży, zwłaszcza zaś nastolatków, do praktyki jogi, ćwiczeń oddechowych i vinyas, pranajamy, różnych mudr, viparita karani oraz odpowiedniej medytacji oraz spożywania umiarkowanych i satwicznych posiłków, tak aby byli przygotowani do tego, by zadbać o swoje serce od lat najmłodszych.

Tłumaczenie: Rafał Gadomski
[zamknij]

            Większość czytelników tego artykułu posiada już doświadczenie w praktyce asan w systemie Vinyasa krama. Wiele osób uważa, iż system ten jest wyjątkowy, iż różni się od głównego nurtu współczesnej jogi. Większość z was czytała książkę The Complete Book of Vinyasa Yoga i wreszcie zadajecie sobie pytanie, co dalej? W jaki sposób opracować codzienną praktykę jogi w oparciu o te sekwencje? Istnieje ponad 700 asan/vinyas, a ja zazwyczaj rekomenduję wykonywanie każdej z nich trzy razy. W tempie około 4/5 ruchów na minutę (dla bardziej zaawansowanych w technice oddychania - nawet 3 na minutę). Wykonanie kompletnego kursu Vinyasa krama w ten sposób zajęłoby 8-9 godzin. Następnie mój Guru zarekomendowałby krótką sesje pranajamy - powiedzmy jakieś 15-30 minut, a na zakończenie medytację przez kolejne 15-30 minut. Musimy również wziąć pod uwagę, że kilka trudniejszych asan wymaga pozostawania w nich przez dłuższe okresy czasu. Jest więc prawie niemożliwym praktykowanie ich wszystkich codziennie, nawet jeśli ktoś ćwiczy, je i śpi na macie, nie schodząc z niej przez całą dobę. Książka została napisana w taki sposób, aby zaprezentować w najpełniejszy, możliwy sposób wszystkie vinyasy w sekwencjach ułożonych w logiczne i łatwe do nauczenia się serie - tak jak nauczyłem się tego od mojego Guru. Jest to podręcznik do nauki systemu. Każdy poważny uczeń jogi, który ma za sobą lata praktyki i nauczania jogi, powinien mieć w swoim repertuarze tak dużo asan, vinyas i logicznych sekwencji (krama) jak to tylko możliwe. Dlatego na początku najlepiej zapisać się na kurs Vinyasa krama, by nauczyć się jak największej ilości asan i vinyas pod okiem doświadczonego nauczyciela. Następnie należy wybrać te vinyasy, których wykonanie sprawia najwięcej problemów. Powinno się ćwiczyć codziennie przez 30-60 minut tyle vinyas, ile się da, zwracając szczególną uwagę na te najtrudniejsze spośród nich. Po około sześciu miesiącach do roku czasu nieprzerwanej praktyki, uczeń zaznajamia się z systemem, sekwencjami, w szczególności zaś z synchronizacją oddechu z ruchem. To dopełnia procesu uczenia się. Następnie można przygotować sobie zieloną listę asan i vinyas, które uczeń jest w stanie wykonywać i chciałby praktykować regularnie. Na drugiej, czerwonej liście znajdą się te praktyki, których wykonanie nie jest wskazane lub możliwe dla ćwiczącego - te będzie mógł wykonać prawdopodobnie dopiero za jakiś czas. Następnie przychodzi czas na skupienie się na zastosowaniu Vinyasa krama do codziennej praktyki oraz nauczania innych osób.

*      *      *
            Dostosowanie jogi do indywidualnych wymogów stanowi sztukę samą w sobie. Musimy zdawać sobie sprawę z tego, że nie ma jednej, standardowej praktyki, dobrej dla wszystkich. W medycynie dla każdego pacjenta stosuje się inny rodzaj terapii - co jest dobre dla kogoś, kto cierpi na problemy z trawieniem, nie będzie takim dla kogoś, kto cierpi na bóle w dolnych plecach. Zgodnie z ważnym mottem Krishnamacharyi, zupełnie inaczej wygląda joga dla dzieci i młodzieży (w wieku dorastania), inaczej dla osób w średnim wieku, inaczej zaś dla emerytów. Ciało, umysł i cele życiowe zmieniają się na różnych etapach życia. Nauka Krishnamacharyi opiera się na tej właśnie zasadzie, co możemy wywnioskować z jego dzieł: Yoga Makaranda oraz Yoga Rahasya.
            Zasadniczo joga dla dzieci i młodych dorosłych będzie charakteryzować się znaczną ilością praktyki asana vinyasy - liczne vinyasy, trudne pozycje, etc. Umożliwi im to przepracowanie znaczącej ilości guny radżasu obecnej w ich systemach i prawidłowy rozwój (vriddhi). Oczywiście młodzi powinni również ćwiczyć trochę pranajamy, medytacji, jak również recytacji / modlitwy. Dla jogina w wieku średnim, praktyka również będzie zawierać pewną ilość asan, jednak ze szczególnym nastawieniem na pozycje poprawiające zdrowie i regenerujące, jak pozycje odwrócone, Paścimottanasanę, Maha-mudrę, etc, w których można pozostawać przez dłuższy okres czasu. Większy będzie nacisk na pranajamę, następnie zaś na medytację, recytację mantr, modlitwy, etc.
            Gdy zacząłem naukę z moim Guru, miałem wtedy 15 lat. W pierwszych latach mojej praktyki były to głównie trudne asany i vinyasy. Na porządku dziennym były różnego rodzaju dynamiczne przejścia, przeskoki, obroty, etc., wiele różnych unikalnych sekwencji sprawiających radość. W miarę jak dorastałem, mój nauczyciel powoli, lecz nieuchronnie zmieniał zestaw ćwiczeń, kierunek i cele mojej praktyki jogi. Ostatniego dnia, jaki z nim spędziłem (byłem wtedy bliski 50-ki), było to tylko śpiewanie mantry Surya Namaskara (Aruna) przez cały czas naszego wspólnego pobytu. W trzecim etapie życia, okresie starości, nacisk przenosi się zazwyczaj na sprawy duchowe i religijne, chociaż nadal wymagane jest wykonywanie pewnych ruchów i pranajamy. Zaś w grupie ćwiczących codzienna praktyka poszczególnych osób może znacząco różnić się w zależności od wymagań i celów, jakie stawiają sobie praktykujący. Na przykład dla praktykującego w średnim wieku głównym celem może być zachowanie dobrego zdrowia fizycznego i psychicznego raczej niż opanowanie umiejętności stania na jednej nodze, czy nawet na jednej ręce (choć oczywiście dziecko we mnie chce tego dokonać). On lub ona woli unikać ryzykownych ruchów, tak by praktyka była bezpieczna i nie powodowała nowych kontuzji, ani odnawiania się starych. Jak wskazuje Brahmananda w swoim komentarzu do tekstu Hatha Yoga Pradipika, należy unikać nadmiernego wysiłku (kayaklesa), jak liczne powtórzenia do utraty tchu cyklu Powitania Słońca. Część osób może zdradzać silniejsze inklinacje duchowe. Wielu zapewne chciałoby wypracować sobie umiejętność oraz nawyk codziennego opadania do strefy spokoju umysłu. Ćwiczący różnią się między sobą udziałem gun radżasu i tamasu, tak więc zestaw asan i pranajam powinien być odpowiednio dobrany, czasem nawet biorąc pod uwagę dzienne zmiany w poziomie gun. Wymaga to bardzo szczególnej uwagi i dostosowywania praktyki do konkretnego dnia. Dlatego sugerowanie praktykowania standardowego zestawu asan dla każdego, bez względu na wiek, kondycję zdrowotną, temperament i cele, jakie stawia przed swoją praktyką, jest z założenia błędne. Tego rodzaju podejście nie tylko nie bierze pod uwagę wszechstronności i bogactwa ortodoksyjnej, tradycyjnej praktyki jogi Vinyasa krama, lecz również pomija różnorodne czynniki indywidualnych uwarunkowań. Jogę Sri Krishnamacharyi można by określić odpowiednio jako "jogę dostosowaną do indywidualnych uwarunkowań". Jednakże, jako zasadę generalną należy przyjąć, iż dla poważnego jogina w wieku średnim dzienna praktyka oscylująca między 1,5-2 godzin jest i potrzebna i całkiem wystarczająca. Poniżej przedstawiam przykładową sesję:
            Po krótkiej modlitwie można stanąć w Tadasanie, wykonując każdą z głównych vinyas dwa, a najlepiej trzy razy. Powinno to zająć około 10 minut. Następnie można wykonać jedną z podsekwencji w pozycji asymetrycznej, powiedzmy Marichyasanę lub Triyangmukhasanę lub Pozycję Półlotosu. Wybór pozycji może być zależny od dnia. Pięć minut w Paschimottanasanie i można przejść do wykonywania pozycji na stronę przeciwną. Następnie można przygotować się do Sarvangasany i krótkiego w niej pobytu z następującym po niej Staniu na Głowie przez okres 5-10 minut lub dłużej, następnie ponowne przejście do Sarvangasany na 5-10 minut, to jeśli uczeń może wykonywać pozycje odwrócone. Paschimottanasanę, Sarvangasanę oraz Stanie na Głowie najlepiej wykonywać jest codziennie, ze względu na ich korzyści zdrowotne. Jeśli czas na to pozwala, można w tychże pozycjach odwróconych również wykonać kilka vinyas. Można też wykonać podsekwencję Pozycji Trójkąta, jak np. virabhadrasnę lub jedną sekwencję parśvottanasany. Następnie można przejść do Maha-mudry na ok. 5 minut na każdą stronę. Dlaczego jest to wszystko tak ważne? W jednym z poprzednich artykułów starałem się wyjaśnić wyjątkowość korzyści zdrowotnych, jakie niosą ze sobą bliźniacze pozycje odwrócone. W zasadzie pozycje odwrócone - Sirsasana i Sarvangasana - należą do viparitakarani mudra. Pamiętam, jak nasz Guru zalecał nam częste ćwiczenie sekwencji Paschimottanasany, która uważana jest za istotną pozycję dla Kundalini Prabhoda, zwłaszcza wtedy, gdy stosuje się również bandhy i mięśnie podstawy miednicy są wciągane w górę. Zapewne zauważyliście również, że Pascimottansana pomaga rozciągnąć wszystkie mięśnie i tkanki tylnej części ciała (jak sama jej nazwa wskazuje), gdzie znajdują się najcięższe mięśnie - ud, łydek, pośladków, etc. Maha-mudra, jak wskazuje jej nazwa, uważana jest za najlepszą - wielką mudrę. Uważa się, że pomaga ona kierować pranę do kanału sushumna, w miarę jak blokuje oddzielnie idę i pignalę. Wspólnie z Jaladhara-bandhą pomaga również utrzymać kręgosłup wyprostowany. W dalszym ciągu, siedząc w Vajrasanie lub Padmasanie, po wykonaniu sekwencji ruchów, uczeń powinien wykonać dogodny wariant Kapalabhati, powiedzmy około 108 powtórzeń, a następnie odpowiednie pranajamy: Ujjayi, Nadi Sodhana lub Viloma, z lub bez towarzyszenia mantr przez około 15 minut, a następnie 5 minut Shanmukhi-mudra, po czym 15 minut intonacji mantr lub medytacji.
            Nie da się przesadzić, podkreślając znaczenie korzystnego wpływu praktyki pranajamy na cały system. Przeczytajcie poprzedni artykuł "Joga dla serca". Opisuje on korzyści płynące z uprawiania pranajamy dla serca i systemu krążenia. Jeśli jesteście zainteresowani, możecie dodać kolejne 30 minut (lub wykonać dodatkową praktykę o innym czasie w ciągu dnia, powiedzmy wieczorem), w trakcie których możecie praktykować kilka podsekwencji pochodzących z innego zestawu, pominiętego w tym podstawowym zestawie praktyki. Chociaż książka opisuje 10 głównych sekwencji, czytelnik będzie w stanie rozróżnić ponad sto sekwencji asan, z których każda posiada własną strukturę. W zasadzie każdy rozdział stanowi główną sekwencję (falę), złożona z licznych poszczególnych sekwencji (zmarszczki), z których każda składa się z kilku vinyas (kropelek wody). Cała zaś książka stanowi jedną z "mega sekwencji" (przypływ), należącą do wielkiego oceanu sekwencji asan jogi. Weźmy na przykład samą Tadasanę: najpierw są hasta vinyasa, następnie parsva bhangis, różne Uttanasany, Utkatasany, Paśasana i wreszcie właściwa Tadasana. Każda z podsekwencji może posiadać od 3 do 20 vinyas. Tak więc system jest bardzo wszechstronny. Najlepiej jest trzymać się dokładnie porządku podsekwencji (tj. Uttanasana, Virabhadrasana lub Vrikshasana) w taki sposób, w jaki opisane zostało to w książce. Tak więc na naszą praktykę codzienną składają się komponenty zmienne oraz komponenty stałe. Codziennie, przed rozpoczęciem praktyki jogin powinien poświęcić kilka minut na to, by zdecydować się na konkretny program i trzymać się ściśle tego programu. Jakie asany i vinyasy wybrać, którą pranajamę i ile powtórzeń - to i inne detale powinny zostać określone z góry i należy tego przestrzegać. Wnosi to do praktyki spójność i dyscyplinę. Zazwyczaj kończy się praktykę intonacją mantr lub medytacją.

*      *      *
            Dostosowanie vinyasakramy do wymogów indywidualnych można określić mianem viniyoga krama. Na przykład, gdy do mojego Guru zgłaszała się osoba w średnim wieku lub dziewięcioletnie dziecko z jakimś konkretnym problemem, np. skoliozą, opracowywał on specyficzny program odpowiadający indywidualnym wymogom praktyki. Prawie każdy, kto się do niego zgłaszał, otrzymywał ćwiczenia opracowane specjalnie dla niego. Pisałem wcześniej o zajęciach rodzinnych z moim Guru, kiedy zaczynaliśmy się od niego uczyć. W tym samym czasie nauczał on każdego z nas rożnych vinyas, pozycji i metod - innych mojego ojca, innych moją trochę przyciężkawą matkę, innych moją gibką, utalentowaną siostrę, jeszcze innych zaś mojego mniej sprawnego brata i mnie. Jednym z powodów, dla których ludzie w dzisiejszych czasach poszukują doskonałego zestawu ćwiczeń, jest to, że kilka spośród najbardziej popularnych systemów vinyas posiada bardzo niewielką ilość ułożonych w kolejności sekwencji, których naucza się wciąż i wciąż od nowa wszystkich uczniów w taki sam sposób. Tak więc przeważa sposób myślenia, iż powinna istnieć jedna, sztywna sekwencja dobra dla wszystkich. Jednak nie tego nauczał nas mój Guru. Po pierwsze nauczyciel powinien sam opanować cały system, a następnie nauczać go innych, w sposób dostosowany do ich indywidualnych potrzeb - dobierać odpowiednie sekwencje vinyas, pranajamy, medytację, zalecenia dietetyczne, etc. Pytaniami, na które należy odpowiedzieć, jest: czego potrzebuje lub co chce osiągnąć ćwiczący oraz w jaki sposób powinna zostać zaplanowana praktyka jogi, by przynieść spodziewane korzyści. Termin Vinyasa krama obejmuje nie tylko asany, lecz również inne aspekty jogi, jak pranajama, medytacja, etc. Jest to postęp różnych aspektów jogi. Vinyasa krama posiada ogromne zasoby asana vinyas, dobrze zaopatrzoną sekcję pranajam, departament medytacji, a także sekcję poszukiwań duchowych i kontemplacji. Tak więc nasz indywidualny odbiorca powinien przejawiać znaczną inicjatywę we wspólnym opracowaniu z nauczycielem inteligentnie zaplanowanej praktyki jogi dla samego siebie. Nie należy redukować Vinyasa krama do standardowego zestawu ćwiczeń, jak to ma miejsce z wieloma współczesnymi systemami Vinyasy. Wyjaśniałem tę kwestię wielu uczestnikom programów szkoleniowych i stwierdziłem, że przedstawię tę kwestię również szerokiemu gremium czytelników, którzy zastanawiają się, w jaki sposób przecisnąć wieloryba Vinyasa kramy przez ucho igielne codziennej praktyki jogi.

*      *      *
            Niektórzy spośród naszych przyjaciół po zakończeniu programu nauczania biorą dodatkowe lekcje prywatne, by dopasować system vinyasa krama do swoich indywidualnych potrzeb. Omawiamy ich kondycję fizyczną i mentalne nastawienie, wiek, wagę, tętno, ciśnienie krwi, ilość oddechów na minutę i ograniczenia oddechu, ogólny stan zdrowia, czas do dyspozycji, poziom stresu, etc. i planujemy odpowiedni zestaw ćwiczeń, jaki najlepiej będzie im służył. Ponieważ istnieje zdumiewająco szeroki wachlarz vinyas, metod pranajamy, mantr, etc., mamy lepsze możliwości zaplanowania programu ćwiczeń szczegółowo dopasowanego do indywidualnych wymogów ucznia. Jeśli jest jakiś problem z VK, jest to problem obfitości praktyk do wyboru.
            Jest grupa poważnych praktykujących, którzy nie mogą ćwiczyć w ciągu dnia, lecz wieczorem wykonują oddzielną, około godzinną praktykę Vinyasa krama, tak że w przeciągu tygodnia mogą zaliczyć wszystkie sekwencje vinyas. Wedyjskie śpiewy Taittiriya Saka zawierają około 80 rozdziałów i zaśpiewanie ich wszystkich zajęłoby około 40-45 godzin. Ci, którzy nauczyli się śpiewać Taittiriya Saka w dzieciństwie, muszą kontynuować tę praktykę przez całe swoje dorosłe życie. Robią to, śpiewając przez około 1-1,5 godziny dziennie, tak że wykonują kompletną Mandalę na przestrzeni około 40 dni. Podobnie muzycy wykonujący muzykę karnatycką uczą się różnych pieśni, jednak do codziennej praktyki wybierają kilka piosenek dziennie, tak że na przestrzeni kilku tygodni mogą przećwiczyć pełen repertuar. Podobnie praktyka jogi może być urozmaicona i bogata. Jej różnorodność umożliwia zachowanie niesłabnącego zainteresowania osobistą praktyką jogi w domu. Nie staje się ona uciążliwym obowiązkiem. Lista 120 zestawów vinyas zawartych w książce The Complete Book of Vinyasa Yoga jest załączona jako dodatek. Na podstawie niniejszego wykładu dotyczącego kryteriów dostosowania codziennej praktyki, możecie sami zaplanować swoją dzienną praktykę, wybierając konkretne sekwencje asan i układając unikalny program zaplanowany specjalnie dla was na każdy dzień praktyki. Pamiętajcie o tym, by zachować integralność sekwencji asan. Jeśli nauczacie, możecie zmodyfikować je dla potrzeb osób chorych lub słabszych fizycznie. Z całą pewnością można dodać do nich pranajamę, pozycje odwrócone, Paschimottanasanę, Maha-mudrę i medytację. Macie niezliczone możliwości do wyboru. Jak już wyjaśniłem, w systemie Vinyasa krama nie ma jednego, ścisłego i uniwersalnego zestawu ćwiczeń.
Tłumaczenie: Rafał Gadomski
[zamknij]

            Srivatsa Ramaswami (ur. 1939) jest wybitnym nauczycielem jogi, przekazując ją w ramach systemu Vinyasa Krama. Ramaswami przez ponad 33 lata był uczniem Sri Krishnamacaryi, nazywanego "ojcem współczesnej jogi". Napisał 4 książki i niezliczoną ilość artykułów na temat jogi, jak również nagrał około 40 kaset i płyt z recytacją mantr i tekstów związanych z jogą. Naucza głównie w Indiach, USA i Wielkiej Brytanii.

Maciej Wielobób: Guruji, w Polsce system nauczany przez Ciebie pozostaje zupełnie nieznany. W jaki sposób mógłbyś najprościej opisać czym jest Vinyasa Krama?
Srivatsa Ramaswami: Vinyasa Krama jest metodą praktyki asan i ich wariantów w różnych zakresach ruchu skupionych wokół pewnych dobrze znanych pozycji. Według tradycji Sri Krishnamacaryi, ruchy wykonywane są powoli z oddechem płynnie towarzyszącym ruchowi. Ruch musi być zsynchronizowany z oddechem, a umysł podąża za oddechem, dzięki czemu umysł, oddech i ruch są w idealnej harmonii. Zjednoczenie ciała i umysłu dzieje się dzięki oddechowi, który możnaby tu porównać do uprzęży. Jest 10 podstawowych sekwencji, które biorą swój początek od pozycji stojących takich jak Tadasana, Trikonasana, od asan siedzących takich jak Paścimottanasana i Padmasana, od pozycji odwróconych jak Sirsasana i Sarvangasana etc. Jest ponad 700 vinyas, które były nauczane przez Krishnamacaryę. Praktyka Vinyasa Krama pozwala, aby całe ciało pracowało - wszystkie stawy, więzadła i mięśnie, w ten sposób system jest zaprojektowany. Gdy towarzyszy temu głęboki oddech, wewnętrzne mięśnie klatki piersiowej, brzucha i dna miednicy oraz organy wewnętrzne także uczestniczą w ćwiczeniach.
Maciej Wielobób: W swoim artykule na temat nauczania, które odebrałeś przez trzydzieści parę lat u Krishnamacaryi piszesz, że vinyasa jest formą sztuki, formą piękna. Moje podejście jako praktykującego i nauczyciela zawsze faworyzowało funkcjonalność asany (tj. to, że asana ma dawać ściśle określony efekt) nad wizualnym wyglądem asan. Chciałbym zatem zapytać co rozumiesz poprzez piękno asany, poprzez sztukę asany?
Srivatsa Ramaswami: Termin vinyasa nie ogranicza się w Indiach tylko do jogi. Jest używany w wielu innych sztukach takich jak muzyka, taniec, poezja. W rzeczywistości, według tradycji indyjskiej joga jest uważana za jedną z 64 klasycznych gałęzi sztuki. Ponieważ piękno i wdzięk asan jogi uwypuklają się w pełni w Vinyasa Kramie, jest ona sztuką. Vinyasa Krama wydobywa pełne bogactwa rozmaitych asan i ich wariantów, podczas gdy jeśli ktoś praktykuje od niechcenia kilka asan to dla niego praktyka mogłaby się wydawać jedynie obowiązkiem. To, że praktyka asan jest sztuką nie oznacza wcale, że nie przynosi korzyści. Jak wyjaśniłem w poprzednim pytaniu, metoda vinyasy daje szeroki wybór asan i ich wariantów, więc jest możliwe dobranie vinyas dla indywidualnych potrzeb.
Maciej Wielobób: Guruji, czy mógłbyś zdefiniować co rozumiesz pod terminami stirram i sukham, które Patańdżali odnosi do praktyki asany?
Srivatsa Ramaswami: Jakakolwiek pozycja jogi powinna być wykonywana w taki sposób, żeby praktykujący był w stanie zachować stabilność i czuć się wygodnie. Jeśli robię stanie na głowie przez minutę, zaciskając zęby, a całe moje ciało się trzęsie - to nie jest właściwa praktyka. Czy jestem w stanie pozostać w staniu na głowie przez 15 minut bez drżenia, powoli płynnie oddychając, co wskazywałoby, że czuję się wygodnie w pozycji?
Maciej Wielobób: Wiem, że bardzo ważnym elementem twojej praktyki pod kierunkiem Krishnamacaryi było studiowanie tekstów. Czy mógłbyś powiedzieć kilka słów na temat znaczenia svadhyayi (studiowania tekstów) w praktyce jogi?
Srivatsa Ramaswami: Jeśli chcesz zostać lekarzem - musisz studiować standardowe teksty z dziedzin anatomii, ginekologii, kardiologii itd. Pomimo, iż samo studiowanie tekstów nie jest wystarczające, aby zostać joginem, svadhyaya jest niezbędna, aby prawidłowo zrozumieć praktykę. Joga jest bardzo obszerną, rozwiniętą dziedziną, która jest stosowana od niepamiętnych czasów. Jeśli chcę praktykować jogę w taki sposób, aby w pełni doświadczyć korzyści, które daje - powinienem studiować standardowe teksty jogi, które przekazują esencję tej dziedziny. Svadhyaya jest właśnie studiowaniem odpowiednich tekstów. To jest bardzo stary termin, który można już odnaleźć w Wedach. Dla praktykującego jogę, dobre teoretyczne podstawy są tak samo ważne jak dobry reżim praktyki. Starożytne teksty mądrości jogi takie jak Jogasutry, Hathayoga pradipika, Sankhja karika i podobne teksty z dziedziny jogi powinny być studiowane, aby wiedzieć czym jest tradycyjna joga, jaki jest cel jogi oraz środki do osiągnięcia tego celu. Prakyka asan jest niezbędna, ale nie wystarczy, by osiągnąć ów cel jogi. Co więcej, koniecznie trzeba wiedzieć jaka jest właściwa joga w postaci przedstawianej przez dawnych joginów, jak również które praktyki zostały dodane w późniejszym czasie i niekoniecznie są spójne z klasyką jogi. Mój nauczyciel mawiał, że powinniśmy studiować traktaty takie jak Jogasutry, aby podążać za właściwymi praktykami, a wystrzegać się praktyk, których nie ma w sutrach lub wręcz są zabronione przez teksty. W związku z tym każdy uczeń jogi powinien posiadać praktyczną znajomość starożytnych tekstów.
Maciej Wielobób: O ile wiem, przez wiele lat godziłeś praktykę i nauczanie jogi z pracą jako inżynier oraz życiem rodzinnym. Jednym z największych wyzwań dla praktykującego jogę jest odnalezienie równowagi między praktyką a tym, co określa się jako "życie zewnętrzne", jak również uczynienie praktyką wszystkich swoich aktywności. W jaki sposób osiągnąć taką równowagę?
Srivatsa Ramaswami: Gdy ktoś dąży do równowagi, powinien praktykować regularnie i starać się konsekwentnie przestrzegać jamy i nijamy - wtedy będzie mógł poczynić zauważalny postęp. Praktykujący bywają na różnym poziomie. Niektórzy są całkowicie oddani jodze i realizacji celu jogi. Inni mają za cel bycie dobrym członkiem społeczeństwa i jednocześnie zachowanie dobrego fizycznego i umysłowe zdrowia. Nawet w Jogasutrach Patańdżali wymienia różne typy sadhaków i rekomenduje jogą odpowiednią dla fizycznego i umysłowego stanu praktykującego. Bowiem kluczową sprawą jest zacząć od stosownych praktyk jogi.
Maciej Wielobób: Guruji, bardzo dziękuję za odpowiedzi na te kilka pytań. Z niecierpliwością czekamy na Twoją wizytę w Polsce.
[zamknij]

            Jak pisze Srivatsa Ramasawami w swojej książce "The Complete Book of Vinyasa Yoga": "Sanskrycki termin vinjasa pochodzi od przedrostka vi, który oznacza zmienność i przyrostka njasa, który oznacza 'w ramach ustalonych parametrów'. Te parametry (.) zawarte w Jogasutrach Patańdżalego to:
- stabilność (.),
- wygoda - (.) radość i relaksacja w pozycji,
- płynny i długi oddech."
            Fundamentalną ideą vinjasy jest zatem integracja ruchu, oddechu i uważności. U progu jutrzejszego warsztatu w mojej Pracowni Jogi na temat vinjasa kramy - załączam kilka zasad vinjasy, które piszę na podstawie moich doświadczeń w praktyce i nauczaniu:
Najpierw poznaj swój oddech.
            Zanim rozpoczniesz praktykę obserwuje swój oddech - czy jest płytki czy głęboki, długi czy krótki, czy wdechy różnią się od wydechów, czy pojawiają się przerwy / pauzy w oddechu; czy oddech jest miękki czy twardy etc. Gdy poznasz swój oddech wydłużaj go i kieruj w stronę miękkości. Śrivatsa Ramaswami zaleca, aby zacząć od następującej długości: wdech 5 sekund i wydech przynajmniej, tyle samo, zdążając do robienia ostatecznie w każdej pozycji 1-2 oddechów na minutę. Niektórzy nie są w stanie jednak wydłużyć oddechu nawet do 5 sekund, wówczas oddech należy wydłużać do momentu, aż nie spowoduje to napięcia.

W asanach i przejściach między asanami niech to oddech prowadzi ciało i umysł, nie odwrotnie.
            Często jest tak, że przyjmujemy za wszelką cenę kształt pozycji i później próbujemy zmusić oddech, aby wszedł w tę pozycję. Nie rób tego! Wejdź do pozycji na tyle, na ile możesz swobodnie oddychać i stabilnie stać. Dopiero wtedy wykorzystaj oddech do zbudowania pozycji. Wdechy będą wydłużać w pozycji i otwierać - dawać ekspansję na boki, wydechu - albo rozluźniać albo wspomagać zwarcie się w pozycji (np. w ćaturanga dandasanie). Niech oddech wprowadzi Cię do pozycji.

Bądź uważny - bezstronnie obserwuj wszystkie wrażenia pochodzące z ciała, umysłu i oddechu.
            Nie oceniaj - tylko obserwuj przepływ wrażeń, zupełnie tak jakbyś bez wyrazu patrzył na chmury przepływające po niebie, leżąc w lecie na trawie w parku. Nie próbuj zatrzymywać żadnych wrażeń, ale też nie rozpatruj zbytnio ich treści. Pozwalaj, żeby wpływały do systemu ciało-umysłoddech, przepływały przez ten system i wypływały z niego. Gdy będziesz uważny w ten sposób, po jakimś czasie zorientujesz się, że powstaje coraz mniej wrażeń (wrażeń z ciała, wrażeń związanych z oddechem, wrażeń umysłowych - myśli i emocji), a Ty pozostajesz w centrum, które jest ciszą.

Aby zachować stabilność w asanie, cały czas pozostawaj w kontakcie z podstawą pozycji.
            Gdy tracisz równowagę, nie wchodź dalej w pozycję, poczekaj aż będziesz stabilny. Równowagi i stabilności poszukuj tylko w podstawie pozycji. Gdy chwiejesz się - nie machaj rękami, tylko po prostu skontaktuj się z podstawą pozycji (np. z przodem stopy, na której stoisz).

Utrzymuj uważność, unikaj koncentracji na jednym punkcie.
            Praktykując asany, bądź uważny tak jak opisuje to punkt 3 w tym wyliczeniu. Koncentracja musi być rozlana na całe ciało, umysł i oddech; gdy koncentrujemy się na jednym punkcie to zazwyczaj wzrasta napięcie w tym miejscu.

Szukaj coraz większego relaksu w asanach, uwolnienia od napięcia.
            Unikaj pracy na siłę. Pamiętaj - masz już sporo napięcia, po co produkować dalsze w praktyce jogi. W praktyce szukaj rozluźnienia, porzucaj napięcie.
[zamknij]

            Zawsze w konstruowaniu praktyki podstawowym problemem dla praktykujących, szczególnie tych świeżych, jest budowanie sekwencji praktyki. Niejednokrotnie byłem pytany o różne aspekty tej kwestii, zarówno przez moich regularnych uczniów, jak również przez czytelników moich artykułów.
            Każda metoda, ze względu na inny sposób pracy, ma swój sposób budowania sekwencji praktyki. Interesujące podejście do tego można zaobserwować w Vinyasa kramie, metodzie praktyki nauczanej przez najwybitniejszego nauczyciela jogi poprzedniego stulecia - Sri T. Krishnamacharyę (nauczyciela B.K.S. Iyengara, K. Pathabiego Joisa, T.K.V. Desikachara, S. Ramaswamiego czy A.G. Mohana). W podejściu Vinyasa kramy uważa się, że praktyka asan ma zaaktywizować jak najszerszy obszar w ciele, aby uruchomić krążenie w całym ciele, poruszyć wszystkie stawy i kręgosłup, "obudzić" wszystkie mięśnie, jednocześnie pracując nad świadomym oddechem.
            Poniżej prezentuję ramową sesję asan w Vinyasa krama jodze (za Desikacharem, z moimi uwagami):

1. Pozycje stojące (sekwencja tadasany z uttanasaną i utkatasaną, stojące na jednej nodze, trójkąty)
2. Pozycje w leżeniu na plecach ("brzuszki", suptavirasana i supta badhakonasana, wygięcia z leżenia na plecach, suptapadangustasany)
3. Pozycje odwrócone (stanie na głowie > świeca z halasaną; wcześniej ew. inne odwrócone)
4. Pozycje w leżeniu na brzuchu (kobry, świerszcze, sekwencja dhanurasany)
5. Asany z pozycji siedzącej lub klęku ("brzuszki", skręty oraz skłony, szpagaty)
6. Śavasana
7. Kapalabhati i pranajama
8. Śanmukhi mudra lub inna praktyka pratjahary

            Gdy ktoś spojrzy na powyższą sekwencję od razu może zauważyć wielość możliwości, które daje: w pojedynczych sesjach praktyki któraś grupa może zostać opuszczona, któraś zaakcentowana nieco mocniej; można wybierać też różne pozycje z danej grupy: jednego dnia z pozycji stojących mogę wykonać wszystkie warianty tadasany i wszystkie trójkąty, innego uttanasanę, purna utkatasanę (kucanie) i uthita hastapadangustasanę i przejść od razu do praktyki dalszych pozycji. Gdy dodamy do tego jeszcze przygotowania do trudniejszych asan i kontrpozycje po nich - wówczas zyskamy spektrum nieograniczonych możliwości. Życzę udanych eksperymentów!
Powodzenia!
[zamknij]

Asana	Pranajama
Ruchowi podlegają 4 części ciała: ramiona, tułów, nogi, głowa.	Są 4 komponenty procesu oddechowego: wdech, zatrzymanie oddechu po wdechu, wydech, zatrzymanie oddechu po wydechu.
Są 4 kierunki ruchu (skłon do przodu, wygięcie w tył, skłon w bok, skręt).	Są różne sposoby oddychania (brzuszne, piersiowo-przeponowe, całkowite etc., ale także oddychanie przez nos i przez usta, pranajamy z użyciem mudry dłoni - tzw. 'palcowe' lub bez).
Jest 5 podstawowych pozycji ciała (stojąca, siedząca lub klęczna, leżąca na plecach, leżąca na brzuchu, odwrócona).	Praktyka odbywa się zasadniczo w pozycji siedzącej, czasami leżącej; z włąściwą koncentracją umysłu.
Są różne możliwe kombinacje ruchu i pozycji ciała z oddychaniem. Są różne warianty asan i etapy ich wykonania.	Są różne możliwe kombinacje sposobów oddychania, co prowadzi do różnych typów pranajam i różnych proporcji czasowych etc. Są różne warianty pranajam, jak również można je podzielić na etapy praktyki.
Każdy ruch ma swoją specyfikę i zadanie do zrealizowanie. Ruchy i układy różnych części ciała są powiązane ze sobą (np. ruch ramion w pozycji stojącej lub nóg w pozycji leżącej wpływa na układ tułowia etc.).	Każda część pranajmy ma swoją specyfikę i funkcję. Poszczególne komponenty procesu oddechowego wpływają na siebie nawzajem.
Używamy oddechu, aby rozluźnić ciało, uczynić je bardziej elastyczne i silne.	Wybieramy taką pozycję ciała, w której jesteśmy w stanie trwać bez napięcia i swobodnie oddychać.
Asany mogą być praktykowane dla osiągnięcia określonego celu - np. sekwencja prowadząca do jakiejś trudnej asany lub sekwencja terapeutyczna, czy też sekwencja przygotowująca do konkretnej pranajamy.	Sekwencje pranajamy mogą być realizowane dla różnych celów - osiągniecia określonych procesów oddechowych, z powodów terapeutycznych, dla przygotowaniu umysłu do koncentracji i medytacji.
Musimy być uważni w praktyce i dostosowywać ją do indywidualnych potrzeb.	Musimy być uważni w praktyce i dostosowywać ją do indywidualnych potrzeb.

Powyższe zestawienie pochodzi z książki A.G. i Indry Mohanów pt. "Yoga Therapy", w opracowaniu i modyfikacji Macieja Wieloboba.
[zamknij]